Począwszy od 2014 r. do 2020 r. włącznie Okręg Sudecki PZD prowadził postępowania w zakresie uregulowania stanu prawnego do gruntów zajmowanych przez ROD bez tytułu prawnego. Różne były przyczyny tego stanu rzeczy, jednak całkowicie niezależne od struktur PZD. Najczęściej brak tytułu prawnego do zajmowania gruntu wynikał na skutek negatywnego stanowiska gmin w odniesieniu do uregulowania stanu prawnego, jakkolwiek na tych gruntach funkcjonowały rodzinne ogrody działkowe od dziesięcioleci, a na dodatek w sytuacji kiedy grunty te nie zostały samowolne zajęte przez PZD.
Trzeba przy tym wspomnieć, że i rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie stwierdzenia, iż wówczas obowiązujący art. 10 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych jest niezgodny z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie odnoszącym się do gruntów stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, spowodowało iż szczególnie gminy upatrywały w tymże wyroku realnych możliwości odzyskania wielu nieruchomości zagospodarowanych na ogrody działkowe a nie tylko gruntów, do których PZD nie mógł wykazać tytułu prawnego.
Art. 10 w/w ustawy stanowił, że grunty gmin lub Skarbu Państwa przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod ogrody działkowe przekazuje się nieodpłatnie w użytkowanie PZD a także grunty te mogą być oddawane nieodpłatnie dla PZD w użytkowanie wieczyste.
Niejednokrotnie w Okręgu Sudeckim PZD trzeba było odpierać żądania niektórych gmin w zakresie rozwiązania umów o oddaniu przez te gminy gruntów w użytkowanie wieczyste PZD. Zdarzały się także przypadki podejmowania niezgodnych z prawem rozstrzygnięć administracyjnych gmin o likwidacji części terenów ROD, mimo uregulowanego stanu prawnego do gruntów. Dzięki podejmowanym w porę prawnych środków obrony przed niekorzystnymi decyzjami przez Okręg Sudecki PZD, gminy odstąpiły od zamiarów likwidacji.
Obok tych negatywnych przypadków były także pozytywne inicjatywy ze strony niektórych gmin w zakresie regulowania stanu prawnego do gruntów zajmowanych przez ROD bez tytułu prawnego. Dzięki tej współpracy udało się uzyskać w okresie przed dniem wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy o rod, tytuł prawny do części gruntów zajmowanych bez tytułu prawnego np. w odniesieniu do ROD położonych w Świebodzicach i Wałbrzychu oraz w części w Jeleniej Górze.
W tej sytuacji z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rod w Okręgu Sudeckim PZD regulacją stanu prawnego z art. 75 i 76 tej ustawy objęto 11 ROD, o powierzchni ogółem 28,9365 ha gruntów.
Wg stanu na dzień 31 grudnia 2020 r. uzyskano wszystkie decyzje stwierdzające nabycie przez PZD prawa użytkowania gruntów na podstawie art. 75 i 76 ustawy o rod.
Podkreślić należy, że dzięki rozwiązaniom określonym w art. 75 ustawy o rod udało się korzystnie zakończyć sprawę w ROD „Podzamcze” w Wałbrzychu. Ogród ten zajmował bowiem bez tytułu prawnego teren o pow. 1,3027 ha, na którym funkcjonuje 32 dobrze urządzonych i zagospodarowanych działek rodzinnych od daty powstania Ogrodu tj. od 1977 r. Właścicielem terenu jest Skarb Państwa, a prawo własności wykonywała poprzednio Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, następnie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Przed dniem wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy o rod nie było żadnych szans na nieodpłatne nabycie prawa do tego gruntu, bowiem w świetle obowiązujących przepisów prawa, Agencja Własności Rolnej SP mogła w określonych przypadkach dokonać jedynie sprzedaży gruntu (w najlepszym przypadku w drodze bezprzetargowej za cenę ok. 130 tys. zł). W tej sytuacji poczynione zostały wstępne uzgodnienia w zakresie ceny nabycia i zgromadzenia środków w ramach możliwości finansowych struktur PZD. Pozostała jedynie do załatwienia przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa sprawa podziału geodezyjnego działki gruntu, która w części była zajmowana przez ROD „Podzamcze” w Wałbrzychu. Do podziału działki nie doszło, bowiem jakby w sukurs weszła w życie ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rod i jej art. 75 i 76. W sytuacji obowiązków finansowych wobec PZD i działkowców, o których stanowi art 75 ust. 2 ustawy o rod, Skarb Państwa jako właściciel gruntu i wykonujący uprawnienia właścicielskie – KOWR w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy nie wydał decyzji o likwidacji części terenu ROD „Podzamcze” funkcjonującego na gruncie Skarbu Państwa bez tytułu prawnego.
Na wniosek OZ Sudeckiego w dniu 12 maja 2020 roku Starosta Powiatu Wałbrzyskiego w drodze decyzji stwierdził nabycie przez PZD prawa użytkowania nieruchomości o pow. 1,3027 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa zajmowanej przez ROD „Podzamcze” w Wałbrzychu.
Regulowanie stanu prawnego gruntów ROD, to także uwzględnianie terenów ROD jako zieleń działkowa w miejskich planach zagospodarowania przestrzennego oraz w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. W tym zakresie z inicjatywy OZ Sudeckiego gminy z terenu działania Okręgu Sudeckiego PZD współpracują z Okręgiem, co przejawia się w przekazywaniu informacji o obszarach, dla których przewiduje się opracowanie mpzp. Sporadycznie zdarza się, że gmina bez powiadomienia OZ Sudeckiego podejmuje próby zmiany planu zagospodarowania przestrzennego w którym tereny ROD posiadają status zieleni działkowej. OZ Sudecki nie pozostawia takiej sprawy bez nadania jej biegu, tj. podejmuje interwencje bezpośrednio do burmistrzów a także do rady miejskiej, o czym informuje zarządy ROD z wnioskiem o aktywność działkowców w obronie swoich praw do działek. Uregulowany stan prawny gruntów zajmowanych przez ROD nie jest dany raz na zawsze. Dlatego stała współpraca Okręgowego Zarządu PZD i zarządów ROD z gminami zakresie tworzenia lub aktualizacji studium i mpzp w celu utrzymania lub wpisania funkcji zieleni działkowej dla istniejących ROD, jest konieczna.
Maria Klimków
St. inspektor ds. terenowo-prawnych
Okręg Sudecki PZD